بازی ترس و منافع؛ چشم‌انداز روابط چین و طالبان

حافظ ضیا احمد تکل؛ معاون سخنگوی وزارت خارجه طالبان خبر داد که یو شیائو یونگ؛ نماینده ویژه چین در امور افغانستان، امیرخان متقی را برای سفر به چین در ماه جاری میلادی دعوت کرد که با خرسندی پذیرفته شد.

 

او در ایکس نوشت که در دیدار امیرخان متقی با یو شیائو یونگ درباره روابط سیاسی و همکاری‌های اقتصادی هم گفتگو شد.

 

گفته شده امیرخان متقی در این دیدار از چین به خاطر حمایت مستمر این کشور از طالبان قدردانی کرده و پیشرفت در تجارت دوجانبه را ستوده است.

 

نماینده ویژه چین هم گفت که کشورش به حمایت از افغانستان ادامه خواهد داد.

 

در نخستین روزهای به قدرت رسیدن طالبان، مقامات این گروه به صراحت اعلام می‌کردند که با شراکت اقتصادی با چین و استفاده از تجارب این کشور می‌توانند افغانستان را دوباره آباد کنند. این موضع‌گیری اما یکجانبه نبود. چینی‌ها از همان آغاز به طالبان چراغ سبز نشان داده بودند که در قبال بازسازی افغانستان و برقراری روابط اقتصادی با این گروه به یکی از شرکای اصلی آنها در منطقه و جهان تبدیل خواهند شد.

 

البته روابط طالبان و چین حتی به زمان پیش از به قدرت رسیدن این گروه بازمی‌گردد؛ زمانی که طالبان مورد حمایت پاکستان قرار داشتند و پاکستان، شریک راهبردی چین بود. پکن در آن زمان شاید هم برای تامین امنیت منافع و پروژه‌های سودآور اقتصادی خود در افغانستان و منطقه با طالبان همکاری می‌کرد و هم به منظور ضربه زدن به امریکا و تضعیف ماموریت اشغال افغانستان توسط قدرت‌های غربی. 

 

به بیان ساده‌تر، رابطه طالبان و چین از گذشته تاکنون هم ابعاد امنیتی و سیاسی داشته و هم جنبه اقتصادی و تجاری. با این تفاوت که در گذشته، حمایت چین از طالبان در راستای اهداف سیاسی و امنیتی پکن بود؛ زیرا چینی‌ها از این طریق می‌توانستند به امریکا ضربه بزنند و پروژه‌های استراتژیک واشنگتن و متحدان آن علیه قدرت‌هایی مانند چین در منطقه را ناکام بگذارند؛ اما اکنون که طالبان در افغانستان به قدرت بازگشته و امریکایی‌ها از کشور خارج شده‌اند، رشد روزافزون تروریزم منطقه‌ای و احیای دوباره جدایی طلبان اویغور که از متحدان قدیمی طالبان محسوب می‌شوند به یک نگرانی جدی برای استراتژیست‌های امنیت ملی چین تبدیل شده است و این همان چیزی است که رابطه طالبان و چین را به بازی ترس و منافع تبدیل کرده است. 

 

در حوزه اقتصادی نیز با وجود اینکه چینی‌ها تمایل فراوانی به توسعه روابط با طالبان نشان می‌دهند و هر روز قراردادهای تازه‌ای با این گروه منعقد می‌کنند؛ اما در عین حال، ترس و نگرانی از تشدید وضعیت امنیتی منطقه در نتیجه رشد تروریزم فرامرزی در افغانستان زیر سلطه طالبان همچنان بر روابط پکن و کابل سایه افکنده و بر روند تعامل بی‌پروای چینی‌ها با مقامات و رهبران رژیم طالبان تاثیر گذاشته است. 

 

بنابر این، علیرغم داد و ستدهای ظاهرا گرم و دوستانه و صمیمانه سیاسی میان طالبان و چین، ناظران می‌گویند که این یکی از مهم‌ترین اهداف پکن از استمرار روابط نزدیک با طالبان در حوزه سیاسی و حتی امنیتی، کنترل این رژیم و نظارت بر روابط آن با گروه‌های تروریستی ضد چینی است تا از این طریق اجازه ندهد که طالبان با بهره‌وری از منابع حاصل از روابط اقتصادی و تجاری با چین به مثابه دومین اقتصاد بزرگ جهان، متحدان تروریست خود را تغذیه کنند و به توسعه ایدئولوژی جهادی شان در کشورهای پیرامون افغانستان از جمله چین بپردازند. 

 

بر اساس این برداشت، دعوت چین از امیرخان متقی؛ وزیر خارجه طالبان برای سفر به پکن نیز در همین راستا صورت می‌گیرد و هدف از آن، در کنار تقویت روابط اقتصادی و تضمین تسلط بلامنازع چین بر منابع و ذخایر عظیم و ارزشمند زیرزمینی افغانستان، کنترل رژیم طالبان و احتمالاً انتقال نگرانی‌های چین در زمینه رشد تروریزم در افغانستان صورت می‌گیرد. 

 

یکی از واضح‌ترین نگرانی‌های امنیتی چین از افغانستان تحت سلطه طالبان بی‌میلی پکن به اجرای پروژه واخان برای برقراری اتصال زمینی بین افغانستان و ایالت سینکیانگ است. علی رغم اصرار، پافشاری و ابراز علاقه مکرر طالبان به انجام این پروژه، چین تاکنون از پذیرش کامل آن پرهیز کرده و به این ترتیب به طور تلویحی نشان داده است که متوجه خطرات ناشی از حمایت بی‌پروا، گسترده و همه جانبه با طالبان است و نمی‌خواهد دغدغه‌های امنیتی خود را به دلیل منافع اقتصادی نادیده بگیرد. 

 

با توجه به این واقعیت‌ها کارشناسان می‌گویند که به رغم استمرار روابط اقتصادی و تجاری میان چین و طالبان، پکن همچنان با نگرانی وضعیت امنیتی در افغانستان تحت سیطره این رژیم را دنبال می‌کند و در زمینه ترس از توسعه تروریزم فرامرزی از مبدا افغانستان به کشورهای منطقه با سایر کشورهای همسایه، شریک و سهیم است و این همان چیزی است که در مسیر تبدیل شدن چین به بزرگ‌ترین شریک راهبردی طالبان در منطقه و فرامنطقه، مانع ایجاد می‌کند. 

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور